Tag Archives: τουριστική ανάπτυξη

Μαρίνες: ΜΠΕ και μοντέλα του Αναστασιου ι. Σταμου

Standard

Επικ. Καθηγητής ΕΜΠ Θεμάτων Προστασίας Περιβάλλοντος ΤΕΕ


Η χρησιμοποίηση ιστιοπλοϊκών ή ταχύπλοων σκαφών αναψυχής είναι ένα δημοφιλές σπορ σ’ όλο τον κόσμο. Εξαιτίας του σχετικά υψηλού του κόστους, είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στις αναπτυγμένες χώρες, στις οποίες παρουσιάζεται συνεχής αύξηση του αριθμού των σκαφών με αντίστοιχη σημαντική αύξηση του ρυθμού κατασκευής μαρινών. Στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι υπάρχουν 15.000.000 σκάφη αναψυχής και 10.000 μαρίνες, δηλ. αντιστοιχεί ένα σκάφος αναψυχής για κάθε 15 κατοίκους.
Η χώρα μας έχει όλα τα χαρακτηριστικά τα οποία ευνοούν την ανάπτυξη του σπορ αυτού. Έτσι, τα τελευταία χρόνια η κατασκευή μαρινών στην Ελλάδα γίνεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Για τις ανάγκες των Oλυμπιακών Αγώνων του 2004, μόνο στην παράκτια περιοχή του Ελληνικού προβλέπεται η κατασκευή σειράς μαρινών συνολικής ικανότητας λιμενισμού 2.500 σκαφών.
Η εντυπωσιακή αύξηση του αριθμού των μαρινών οδηγεί σταθερά στην αύξηση του βαθμού δυσκολίας εντοπισμού νέων θέσεων με ικανοποιητικά χαρακτηριστικά. Υπάρχουν μια σειρά από χαρακτηριστικά, κυρίως περιβαλλοντικά, τα οποία θα πρέπει να ικανοποιούνται για να γίνει αποδεκτή η χωροθέτηση μιας νέας μαρίνας. Ένα από τα σημαντικότερα αφορά τη ρύπανση, δηλ. την υποβάθμιση της ποιότητας των νερών (δηλ. τη δυσμενή μεταβολή ποιοτικών χαρακτηριστικών, όπως το διαλυμένο οξυγόνο ή η θερμοκρασία) «μέσα» στη μαρίνα, σε σχέση με τα νέα «έξω» από τη μαρίνα. Oι βασικοί λόγοι υποβάθμισης της ποιότητας των νερών είναι (α) η ρύπανση που προέρχεται από τα σκάφη και την περιοχή που περιβάλλει τη μαρίνα και (β) η ανεπαρκής ανανέωση των νερών της μαρίνας. Γενικά, δεν επιτρέπεται η διάθεση οιασδήποτε μορφής αποβλήτων από τα σκάφη (π.χ. νερά από το πλύσιμο πιάτων και τα WC), ενώ συνιστάται να χρησιμοποιούνται οι εγκαταστάσεις της μαρίνας. Όμως, η εμπειρία έχει δείξει ότι δεν αποτελεί τον κανόνα η απόλυτη πειθαρχία των χρηστών της μαρίνας, με αποτέλεσμα να εκτιμάται ότι το 30% του συνόλου των υγρών αποβλήτων που παράγονται σε μια μαρίνα διοχετεύεται τελικά «μέσα» σ’ αυτή. Στο μέλλον αναμένεται να υιοθετηθεί το μέτρο του υποχρεωτικού εξοπλισμού των σκαφών με ειδικά κοντέινερ για τη συλλογή και προσωρινή αποθήκευση των υγρών αποβλήτων στο σκάφος, από το οποίο θα οδηγούνται με ειδικό εξοπλισμό στις εγκαταστάσεις της μαρίνας. Η ανεπαρκής ανανέωση των νερών της μαρίνας οφείλεται στη μη ικανοποιητική κυκλοφορία των νερών στη μαρίνα. Η μη αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού συχνά οδηγεί σε περιβαλλοντικές οχλήσεις (π.χ. έκλυση δυσοσμιών από «στάσιμες» περιοχές), οι οποίες δεν μπορεί να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με αποσπασματικά μέτρα που τυχόν προταθούν (π.χ. διάνοιξη οπών που διευκολύνει την κυκλοφορία) μετά την κατασκευή της μαρίνας. Σε κάθε περίπτωση, η χωροθέτηση της μαρίνας πρέπει να εξασφαλίζει την ικανοποιητική κυκλοφορία και την επαρκή ανανέωση των νερών της με τα νερά που την περιβάλλουν με φυσικούς μηχανισμούς (π.χ. άνεμος, παλίρροια, διοχέτευση φυσικών ρευμάτων μέσα στη μαρίνα) ή ακόμα και σε σπανιότερες περιπτώσεις, με τεχνικά μέσα (π.χ. άντληση νερού από την εξωτερική περιοχή), τα οποία είναι ιδιαίτερα δαπανηρά.
Για την κατασκευή μιας μαρίνας, σύμφωνα με τη νομοθεσία, απαιτείται η πραγματοποίηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ). Στην ΜΠΕ εντοπίζονται τα πιθανά περιβαλλοντικά προβλήματα (π.χ. μη ικανοποιητική κυκλοφορία και ανανέωση νερών) από την κατασκευή της μαρίνας και προτείνονται μέθοδοι αντιμετώπισής τους. Συνήθως, τα περιβαλλοντικά προβλήματα δεν οφείλονται στον τεχνικό σχεδιασμό της μαρίνας, ο οποίος στις περισσότερες περιπτώσεις πραγματοποιείται ικανοποιητικά από τους μελετητές, αλλά στον ανεπαρκή περιβαλλοντικό σχεδιασμό της. Η αντιμετώπιση των πιθανών περιβαλλοντικών προβλημάτων πρέπει να γίνεται πριν από την κατασκευή της μαρίνας, δηλ. κατά τη φάση του σχεδιασμού. Έτσι, αποφεύγονται επεμβάσεις και αποσπασματικά μέτρα μετά την κατασκευή της μαρίνας, τα οποία συνήθως αποδεικνύονται δαπανηρά και όχι ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Η αντιμετώπιση μπορεί να γίνει με τη βοήθεια Εργαστηριακών Μοντέλων (ΕΜ) ή Μαθηματικών Μοντέλων (ΜΜ).
Τα ΕΜ παρέχουν πολύ σημαντικές πληροφορίες σχεδιασμού και σε ορισμένες περιπτώσεις κρίνεται απόλυτα αναγκαία η εφαρμογή τους. Όμως, παρουσιάζουν μια σειρά από μειονεκτήματα, όπως (α) το υψηλό κόστος κατασκευής, (β) ο σχετικά μεγάλος χρόνος υλοποίησης, (γ) οι σχετικά μεγάλες απαιτήσεις χώρου, (δ) η πολύ περιορισμένη ευελιξία μεταβολής διαφόρων παραμέτρων (π.χ. γεωμετρικών χαρακτηριστικών και χαρακτηριστικών ροής), (ε) η έλλειψη δυνατότητας χρησιμοποίησης ενός υπάρχοντος ΕΜ μαρίνας σε μια νέα μαρίνα, (στ) η μελέτη του προβλήματος σε διαφορετική διάσταση από την πραγματική κ.ά.
Με τα ΜΜ επιλύονται με τη βοήθεια Η/Υ οι βασικές εξισώσεις ροής (συνέχειας και ποσότητας κίνησης) και μεταφοράς-διάχυσης των ποιοτικών χαρακτηριστικών των νερών της μαρίνας και προσδιορίζεται η κυκλοφορία των νερών, η ανανέωσή τους, καθώς και η ποιοτική τους κατάσταση (ρύπανση). Σε σχέση με τα ΕΜ, τα ΜΜ έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως (α) το σχετικά μικρό κόστος κατάστρωσης στον ΗΥ, (β) ο μικρός χρόνος υλοποίησης, (γ) η μεγάλη ευελιξία στις μεταβολές των χαρακτηριστικών μιας μαρίνας (μπορεί να εξεταστούν μετατροπές στην προτεινόμενη γεωμετρία και προσανατολισμό της μαρίνας, που οδηγούν σε σημαντική βελτίωση των περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών της μαρίνας, π.χ. αύξηση του ρυθμού ανανέωσης, (δ) η μελέτη του προβλήματος στην πραγματική του διάσταση κ.ά. Παράλληλα, όμως παρουσιάζουν και μειονεκτήματα, όπως (α) η απαίτηση υψηλού επιπέδου εξειδικευμένου δυναμικού (που δεν διατίθεται στα περισσότερα μελετητικά γραφεία) και (β) η ύπαρξη δυναμικού (που δεν διατίθεται στα περισσότερα μελετητικά γραφεία) και (β) η ύπαρξη προβλημάτων κατά την επίλυση των πολύπλοκων διαφορικών εξισώσεων που διέπουν τη ροή και προβλημάτων κατά την επίλυση των πολύπλοκων διαφορικών εξισώσεων που διέπουν τη ροή και τη μεταφορά-διασπορά των ρύπων (πρόσθετες μαθηματικές δυσκολίες μπορεί να προέλθουν από τις χρησιμοποιούμενες αριθμητικές μεθόδους διακριτοποίησης και τις οριακές συνθήκες). Επίσης, κατά την κατάστρωση των εξισώσεων απαιτείται μια σειρά από παραδοχές, που αφορούν την περιγραφή (α) της τύρβης, (β) των φυσικών διεργασιών και (γ) των βιοχημικών διεργασιών. Η υιοθέτηση των παραδοχών αυτών βοηθείται σημαντικά από την ύπαρξη πειραματικών στοιχείων (π.χ. από ένα ΕΜ).
Στο άμεσο χρονικό διάστημα αναμένεται να εκπονηθεί σημαντικός αριθμός μελετών και ΜΠΕ για μαρίνες, τις οποίες θα ακολουθήσουν η κατασκευή τους. Ας ελπίζουμε, ότι οι μαρίνες που θα κατασκευαστούν, θα έχουν σχεδιαστεί με ικανοποιητικά περιβαλλοντικά κριτήρια και θα έχουν ελεγχθεί με αξιόπιστη ΜΜ ή ΕΜ, ώστε να αποτελέσουν ευχάριστους χώρους αναψυχής και όχι θέσεις συγκέντρωσης υποβαθμισμένης ποιότητας νερών.

Advertisements