Category Archives: Τοπικά Νομίσματα

In Pockets of Booming Brazil, a Mint Idea Gains Currency (WSJ)


Towns Issue Their Own Money, Which Brings Local Discounts; Rodent on the Bills


SILVA JARDIM, Brazil—After school and on weekends, Carlos Leandro Peixoto de Abril sells ice cream made by his grandmother from a stoop alongside the family’s cinder-block home.

Instead of Brazilian reais, though, the 11-year-old prefers payment in capivaris—a local currency emblazoned with the face of a giant rodent. Bills in hand, Carlos then heads to a local grocer and buys ingredients, at a special discount, for another batch of grandma’s goods.

The capivari circulates only in this dusty, agricultural town 60 miles north of Rio de Janeiro. The money is an effort by the town, one of the poorest in southeastern Brazil, to encourage its 23,000 residents to spend locally.

Ten months after introduction of the capivari—named after the capybara, a pig-sized rodent common in a local river—the currency is lifting fortunes of local retailers and gnawing holes in the pockets of consumers. Capivaris pay for everything from haircuts to restaurant tabs to tithing at churches. The mayor even has plans to open a «Capivari Megastore,» where local artisans and growers can showcase wares.

The capivari is one of 63 local moneys—including bills named after the sun, cactus and the Brazil nut—now circulating in needy neighborhoods throughout Latin America’s biggest economy. The idea is gaining currency as towns seek a share of current economic growth. This month, a new local currency hit the streets in Cidade de Deus, the Rio slum that was the subject of a blockbuster film and a stop on President Barack Obama’s South American tour this year.

While equal in value to the real, local currencies gain traction because local merchants offer discounts when using them. No one is forced to quit the real, but shopkeepers say greater volumes make the markdown worthwhile.

«It brings customers through the door,» said Roseanne Augusto, manager of a Silva Jardim hardware store, where a builder one recent afternoon set aside 2,700 reais in supplies, about $1,520 worth. He then left the store, went to trade reais, and returned to pay with capivaris, saving 5%.

Capivaris are managed by a new, community-run Capivari Bank. Inside its one office, a brightly painted space the size of a small fast-food joint, are the bank’s employees, three women in their 20s.

For each of the 50,000 capivaris first circulated, Capivari Bank holds an equal number of reais on deposit at a traditional bank. Tatiana da Costa Pereira, the bank manager, says she sees as many as 60 clients a day. A local police car patrols outside and a state policeman comes in regularly.

The currency has been so successful the town ordered a second run of the notes, which bear serial numbers, watermarks and a hologram alongside the whiskered varmint.

Celma de Almeida, a garment saleswoman, says she didn’t like the capivari at first. «I thought it was hideous,» she says. «But it’s grown on me. Now it’s reais that seem ugly.»

The first local money in Brazil was the palma, or palm, which helped foster a local economy in Conjunto Palmeiras, outside Fortaleza in Brazil’s northeast.

The idea was hatched by Joaquim Melo, a former seminarian who worked as a social activist there in the 1990s. He saw a currency as a logical alternative to an experiment with neighborhood credit cards, which proved too bureaucratic for local merchants.

«They liked the idea of cash, even if it was a different sort of cash,» says Mr. Melo. A group of four small retailers that accepted the palma quickly grew to more than 200.

At first, Brazilian authorities frowned on the idea.

In 1998, just as Banco Palmas was getting under way, police with machine guns raided its tiny office, acting on a complaint from Brazil’s central bank. The palmas hadn’t yet been printed, but police seized a handwritten ledger and 100 reais.

Mr. Melo convinced the government the notes weren’t a threat to the real. Because the palma was pegged to the sovereign currency, he argued, it was as legitimate as a coupon or other proxy for legal tender.

The project drew interest from other poor communities. By 2005, the federal government came on board, getting Mr. Melo to help launch community banks across Brazil.

Silva Jardim’s mayor, Marcello Zelão, wanted residents to spend in their own community. Because so many residents work in richer towns, he says local retailers often lost out to competitors at the other end of daily commutes. «It was like even our newsstands were inferior,» he says. «Like the same newspapers had better news if bought in another town.»

With Mr. Melo’s help, the mayor organized town hall meetings and made the pitch. Locals voted on a name and hired a local designer to draw up the bills.

In November, with seed money from town coffers, capivaris rolled off the press—in denominations no greater than ten. «Big notes get hoarded,» says Mr. Zelão. «Small bills circulate.»

Locals use the capivari everywhere. Rogério Simplício Costa, priest at the town’s hilltop Catholic church, says parishioners put about 30 capivaris in the collection box during a recent Sunday mass. Nelcimar Fonseca, manager of a supermarket, says as much as 12% of sales have been in capivaris. Margareth Vieira Xavier, owner of a roofing shop, pays part of her workers’ salaries in capivaris.

«They didn’t like it at first,» she says, «but then they realized it saves money on groceries.»

In Cidade de Deus, where the new local currency is called the CDD, people are just getting used to the idea. «I’ve seen a lot of money come and go,» says Benta Neves do Nascimento, a 78-year-old resident who remembers failed currencies during Brazil’s turbulent economic past.

Her qualm with the CDD has little to do with economics, though.

«I don’t like the way it looks,» she says. That’s surprising: The likeness on the 5 CDD note is of her, a tribute to her longstanding role as a community activist and spirit healer. «If the money outlasts me, people will think I was ugly.»


Write to Paulo Prada at

The Future of Money (Bernard Lietaer)


Διαβάστε εδώ το The Future of Money (B. Lietaer) [παρουσίαση]

“AAA”, το πτερύγιο του καρχαρία και ο “Αιώνιος Αύγουστος”


Το είδαμε και αυτό. Οι Οίκοι Αξιολόγησης, αναπόσπαστο κομμάτι της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, όπως έχει εξελιχθεί και όπως τη γνωρίζουμε(;), χαρακτήρισαν με ΑΑ+ τις ΗΠΑ, αποκαθηλώνοντας τις από την “κορυφαία” κατάσταση πιστοληπτικής ικανότητας ΑΑΑ. Ήδη, άρχισαν συζητήσεις και για τις άλλες χώρες που βρίσκονται στην ίδια κατηγορία. Η Ελλάδα, ήδη, έχει χαρακτηριστεί ως junk ευρισκόμενη στην τελευταία βαθμίδα αξιολόγησης.

 Μέχρι πρότινος μόνο η Ελλάδα βρίσκονταν με την πλάτη στον τοίχο. Και οι λοιποί εταίροι αρχικά κώφευαν, μετά μουδιασμένα, είπαν ας βοηθήσουμε υπό όρους, κατόπιν βοήθησαν, τώρα πάλι ανησυχούμε ομαδόν για το πιστοληπτικό μέλλον της χώρας και των υπολοίπων. Όταν κινδυνεύει η Ιταλία πολλώ δε μάλλον η Αμερική, εμείς πάλι θα βρεθούμε στο μέσο ή στις παρυφές της περιδίνησης;

Το ερώτημα είναι εγγενές και αφορά στη φύση και όχι στις λειτουργίες του χρήματος. Να υπάρξει επιτέλους ένας βαθμός ανασχετικότητας. Όμως, από τη στιγμή που οι Δημοκρατίες και οι λαοί βρίσκονται υπό το πέλμα των αγορών τα πράγματα είναι όχι απλώς επικίνδυνα – έχουμε ξεπεράσει προ πολλού αυτό το στάδιο- αλλά εμπρηστικά.

Η αποπληρωμή του χρέους έχει να κάνει με την φερεγγυότητα του δανειολήπτη και την πραγματική ικανότητα αποπληρωμής του. Αναφορικά με το κρατικό χρέος πότε ένα κράτος θεωρείται φερέγγυο και πότε αφερέγγυο; Υπάρχει πραγματική ικανότητα αποπληρωμής όταν οι τόκοι τρέχουν με εκθετική ταχύτητα; Η φύση τρέχει το λεγόμενο φυσικό ρυθμό ανάπτυξης. Η εκθετική μεταβολή είναι εξ αρχής εκτός ορίων.[1]

Υπάρχουν παραδείγματα τραπεζών που διαφοροποιούνται από το ισχύον πλαίσιο και αποτελούν υποδείγματα και παραδείγματα βιώσιμης τραπεζικής. Παραδείγματα αποτελούν οι Triodos bank ( η JAK ( και η WIR ( για να περιοριστούμε μόνο στον ευρωπαϊκό χώρο, χωρίς να αναφέρουμε πολλά παραδείγματα από τον υπόλοιπο κόσμο.

Οι τράπεζες αυτές, αν και δεν χρεώνουν τόκο ούτε στα δάνεια, ούτε στις καταθέσεις παρουσιάζουν αξιοζήλευτες επιδόσεις, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ευμάρεια και στην αλληλοβοήθεια των μελών τους.

Το χρήμα πρέπει να φθείρεται για να επέρχεται κάποια ισορροπία. Όπως γίνεται με τα εμπορεύματα που χάνουν μέρος της αξίας τους με τον καιρό. Δεν χρειαζόμαστε τα CDs ως αντιστάθμισμα κινδύνου για χρήση από αυτούς που ποντάρουν επίσημα σε ένα κράτος αγοράζοντας χρέος και ταυτόχρονα παίζουν CDs υπέρ της χρεοκοπίας του. Τα κράτη δεν θα έπρεπε να είναι υποχείρια. Τα κράτη πρέπει να είναι ο συνεκτικός δεσμός ανθρώπων που επιλέγουν να είναι αυτό που είναι διατηρώντας την ταυτότητά τους. Όμως, στην οικονομία των δικτύων τα κράτη εδώ και καιρό δεν είναι παρά άλλος ένας πελάτης. Η μόνη διαφορά είναι ότι τα χαρτιά τους λέγονται sovereign bonds και όχι corporate bonds.

Όταν ο Keynes δήλωνε ότι “γνωρίζω μόνο τρεις ανθρώπους που καταλαβαίνουν το χρήμα. Ένας καθηγητής σε άλλο πανεπιστήμιο, ένας από τους μαθητές μου και ένας χαμηλόβαθμος υπάλληλος στην τράπεζα της Αγγλίας[2] , πιθανότατα αναγνώριζε είτε με σκωπτική διάθεση, είτε μετά βεβαιότητας, ότι, ούτε αυτός γνώριζε τα μονοπάτια του χρήματος και την αγελαία ή υποκινούμενη συμπεριφορά των αγορών, ούτε και πολλοί άλλοι επαϊόντες. Πόσο μάλλον εμείς που με περισπούδαστο τρόπο γνωρίζουμε σχεδόν τα πάντα και τελικά αγόμαστε και φερόμαστε από έπεα πτερόεντα.

Τι μπορούμε να κάνουμε; Αυτό θα το αποφασίσουν η κοινωνία των πολιτών με τις οργανωμένες τοπικές κοινωνίες (Α’ και Β’ ΟΤΑ) στα πλαίσια της νομιμότητας και μέσα από διαδικασία διαλόγου με την κεντρική κυβέρνηση. Κάθε τόπος έχει το δικαίωμα, ο λαός έχει το δικαίωμα στα πλαίσια της συνταγματικής νομιμότητας και της λαϊκής κυριαρχίας. Παραθέτουμε συνοπτικά άρθρα του Ελληνικού Συντάγματος [3]:

Τα Συνταγματικά άρθρα: 1§2 «Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία.», 2§1 «O σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας», 4§1 «Oι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου.», 5§1 «Kαθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συμμετέχει στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της Xώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη», 24§1 «Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός. Για τη διαφύλαξή του το Κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει ιδιαίτερα προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα στο πλαίσιο της αρχής της αειφορίας», 25§1 Τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους. Όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκησή τους και 25§3 «H καταχρηστική άσκηση δικαιώματος δεν επιτρέπεται.», 78§§1-5 “Νόμοι Φορολογικού Περιεχομένου”, 80§2 “Νόμος ορίζει τα σχετικά με την κοπή ή την έκδοση νομίσματος”,  101 «Διοικητική Αποκέντρωση», 102§§ 1-4 «Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης» 106§§1-2 ‘Για την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης και την προστασία του γενικού συμφέροντος το Kράτος προγραμματίζει και συντονίζει την οικονομική δραστηριότητα στη Xώρα, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει την οικονομική ανάπτυξη όλων των τομέων της εθνικής οικονομίας. Λαμβάνει τα επιβαλλόμενα μέτρα για την αξιοποίηση των πηγών του εθνικού πλούτου, από την ατμόσφαιρα και τα υπόγεια ή υποθαλάσσια κοιτάσματα, για την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και την προαγωγή ιδίως της οικονομίας των ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών» Και «H ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία δεν επιτρέπεται να αναπτύσσεται σε βάρος της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή προς βλάβη της εθνικής οικονομίας.», και τέλος το 120 §§ 2-4 «O σεβασμός στο Σύνταγμα και τους νόμους που συμφωνούν με αυτό και η αφοσίωση στην Πατρίδα και τη Δημοκρατία αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων» και «O σφετερισμός, με οποιονδήποτε τρόπο, της λαϊκής κυριαρχίας και των εξουσιών που απορρέουν από αυτή διώκεται μόλις αποκατασταθεί η νόμιμη εξουσία, οπότε αρχίζει και η παραγραφή του εγκλήματος» και «H τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία», εμπεριέχουν τη δυναμική και τις λύσεις, ακόμη και χωρίς νέα αναθεώρηση του υπέρτατου νόμου.

Εμείς, ως πολιτεία ίσων ανθρώπων και ενεργών πολιτών  οφείλουμε να χτίσουμε τη Βιώσιμη Πολιτεία και το Βιώσιμο Κράτος, με σεβασμό στην ιστορία μας, στη γη στο περιβάλλον μας και στους ανθρώπους μας. Οφείλουμε να θωρακίσουμε τον τοπικά και ατομικά παραγόμενο πλούτο που δεν αποτιμάται μόνο σε χρήμα. Πάμπολλες δραστηριότητες και ικανότητες μπορούν να δώσουν ώθηση στις τοπικές κοινωνίες για να δημιουργήσουν πλούτο και να τον απολαμβάνουν στον μεγαλύτερο βαθμό οι κάτοικοί τους.

Τα πράγματα ως γνωστό έχουν πάρει πολύ άσχημη τροπή και για τους λαούς και για τα κράτη. Μια τεράστια θηλειά σφίγγει γύρω από το λαιμό μας, ενώ εδώ και πολλά χρόνια βράζουμε μέσα στο καζάνι σε χαμηλή, αλλά σταθερή θερμοκρασία για να μη νιώθουμε ότι μας ετοιμάζουν για σούπα.

Κατά τα λοιπά, η όλη διαδικασία των υποβαθμίσεων και της διακοπής (;) της θερινής ραστώνης των ηγετών, μου θύμισε το ρεπορτάζ για την αλίευση καρχαριών στο CNN, όπου οι ψαράδες πιάνοντας τον καρχαρία, αφαιρούν χειρουργικά το πτερύγιο του, εκλεκτό έδεσμα μετεξελισσόμενο σε νοστιμότατη σούπα, ξαναπετώντας τον στην θάλασσα, αφήνοντας τον να ακολουθήσει της αιμορροούσα ειμαρμένη του. Αφαιρώντας το “σήμα του τρόμου” από την πλάτη του κυνηγού τον αποδίδουν βορρά στα ψαράκια ή σε άλλους καρχαρίες.

Φαίνεται τελικά ότι η αναζήτηση της απόκτησης του “Αιώνιου Αυγούστου” [4] και η φρενίτιδα της Τουλιπομανίας (tulpenwoede), δεν σταμάτησαν στα 1636-7. Κανείς φαίνεται δεν έβαλε μυαλό. Ο παροξυσμός της αποτίμησης και της απόκτησης του “άγιου δισκοπότηρου” των βολβών κατατρέχει και κανοναρχεί τις συναλλαγές του σήμερα. Η ιστορία δεν πρόκειται να σταματήσει αν δεν θωρακιστεί θεσμικά, όχι μόνο η χώρα μας, αλλά και τα υπόλοιπα κράτη. Όμως, οι κοινωνίες μας πρέπει να ζήσουν και να ευημερήσουν με αξιοπρέπεια. Αυτό δεν είναι ανέφικτο ούτε ουτοπικό. Είναι απόφαση που όσο αργεί τόσο θα μας ρίχνει στα βαθειά. Από την άλλη πλευρά έχουμε και τον εικονοπλαστικό λόγο του Δήμου Αβδελιώδη. Στην «εαρινή σύναξη των αγροφυλάκων» [5] οι τουλίπες/ (τουρκο)λαλάδες έχουν μια τελείως διαφορετική λειτουργία, η οικονομία είναι ανοικτή γιατί τα χωράφια είναι πρόσφορα σε κάθε φτωχό που χρειάζεται καρπούζια και πατάτες για να επιβιώσει. Όχι, μπορούμε να ζούμε καλά με τον αιώνιο Αύγουστο και Σεπτέμβριο και Δεκέμβριο και Απρίλιο!


[1] Margrit Kennedy: Interest and Inflation Free Money, σελ.6, Seva International, 1995

[2] Mark Anielski: The JAK Members Bank Sweden 2004.

[3] Το Σύνταγμα της Ελλάδος

[4] Ferguson Niall: “The Ascent of Money, A financial history of the world”, The Penguin Press

[5] Αβδελιώδης Δήμος: ταινία “Η Εαρινή σύναξη των αγροφυλάκων”, Το Κόλπο, Δ. Αβδελιώδης, ΕΚΚ, ΕΡΤ1, 1999