Category Archives: Καινοτομία

Τοπικό «Νόμισμα»: όπλο των κοινωνιών

Standard

ΠΩΣ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΕΙΤΑΙ Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

«Σ’ αυτή την πόλη της Kanbula (: το Πεκίνο)… το νομισματοκοπείο του Μεγάλου Χαν κατέχει το μυστικό των αλχημιστών, αφού γνωρίζει την τέχνη της παραγωγής χρήματος… βγάζει τη φλούδα από τις μουριές… το κάνει χαρτί… το κόβει σε κομμάτια χρήματος διαφορετικού μεγέθους.
Η πράξη της πλαστογράφησης τιμωρείται… τα χαρτονομίσματα αυτά κυκλοφορούν σε όλα τα μέρη του κράτους του Μεγάλου Χαν.
Όλοι οι υπήκοοί του τα δέχονται χωρίς δισταγμό επειδή, όταν χρειαστεί, μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν για να αγοράσουν εμπορεύματα»

Τα ταξίδια του Μάρκο Πόλο, βιβλίο II
[όπως παρατίθεται στο: BEGG, D., Εισαγωγή στην Οικονομική, τόμ. 2, σ. 127

δείτε τη συνέχεια εδώ

Advertisements

Το Υποτιθέμενο και το Πραγματικό Πρόβλημα του Ασφαλιστικού Συστήματος (του Θ. Μαριόλη)

Standard

1. Εισαγωγή

Εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια υποστηρίζεται, από έγκυρες πηγές (ΟΟΣΑ, ΔΝΤ, Τράπεζα της Ελλάδος κ.ά.) και σε όλους τους «τόνους», ότι το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται σε κρίση «βιωσιμότητας και επάρκειας». Όμως, δεν αποτελεί μυστικό ότι η μεταβλητή-κλειδί κάθε ασφαλιστικού συστήματος είναι ο λόγος των μη εργαζομένων προς τους εργαζόμενους, γνωστός και ως «Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης». Εάν η τρέχουσα τιμή αυτού του λόγου υπερβαίνει αυτήν που δύναται να ανθέξει το οικονομικό σύστημα, τότε το ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται όντως σε κρίση, η οποία διαχέεται στο σύνολο οικονομικό σύστημα, με τη μία ή την άλλη μορφή: αναγκαιότητα μείωσης μισθών ή/και συντάξεων ή/και επιδομάτων ή/και κρατικών δαπανών ή/και επενδύσεων ή/και αναγκαιότητα δημιουργίας ελλειμμάτων στο εμπορικό ισοζύγιο. Συνεπώς, η ποσοτική εκτίμηση του «Λόγου Οικονομικής Εξάρτησης», που δύναται να ανθέξει η ελληνική οικονομία, συνιστά αναγκαία προϋπόθεση κάθε βάσιμης συζήτησης περί «βιωσιμότητας και επάρκειας» του ασφαλιστικού συστήματος. Ατυχώς, και σύμφωνα με ό,τι είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, κανείς από όλους όσοι συμμετέχουν, θεσμικά ή όχι, στη συζήτηση δεν έχει προσφέρει μία τέτοια εκτίμηση.

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει, πολύ περιληπτικά, τα σχετικά ευρήματα μίας μελέτης του «Study Group on Sraffian Economics» του Παντείου Πανεπιστημίου, η οποία ολοκληρώθηκε πρόσφατα και εκπονήθηκε από τον Γιώργο Σώκλη (Υποψ. διδάκτορα του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου), την Ελένη Γκρόζα (Πτυχιούχο του ΠΜΣ στην «Οικονομική Επιστήμη» του ιδίου Τμήματος) και τον γράφοντα.[1]

2. Υποθέσεις-Παραδοχές

Η μελέτη βασίζεται σε ένα κατάλληλα κατασκευασμένο υπόδειγμα εισροών-εκροών και στις ακόλουθες (όχι εξωπραγματικές) υποθέσεις-παραδοχές:

(1) το συνολικό εισόδημα της οικονομίας κατανέμεται σε μισθούς των εργαζομένων και σε ακαθάριστα κέρδη,

(2) η αποταμίευση από μισθούς είναι μηδενική (δηλ. το σύνολο των μισθών καταναλώνεται),

(3) τα ακαθάριστα κέρδη διασπώνται, μέσω άμεσης φορολόγησης, σε εισόδημα των κεφαλαιούχων (καθαρά κέρδη) και εισόδημα των μη εργαζομένων (το οποίο συνιστά, λοιπόν, μεταβιβαστική πληρωμή του δημοσίου),

(4) οι εργαζόμενοι και οι μη εργαζόμενοι καταναλώνουν ακριβώς το ίδιο «καλάθι» αγαθών,

(5) οι κεφαλαιούχοι αποταμιεύουν το σύνολο του προερχόμενου από τα καθαρά κέρδη εισοδήματός των (και, άρα, δεν το καταναλώνουν), ενώ οι μη εργαζόμενοι καταναλώνουν το σύνολο του εισοδήματός των,

(6) οι καταναλωτικές δαπάνες του δημοσίου τομέα (πλην μισθών των δημοσίων υπαλλήλων) είναι μηδενικές, και

(7) η οικονομία μεγεθύνεται με τον τρέχοντα ρυθμό της.

3. Ευρήματα

Το κύριο εύρημα της μελέτης είναι ότι, στην ελληνική οικονομία, 1 εργαζόμενος δύναται να συντηρήσει 2 μη εργαζόμενους. Επομένως, δεδομένου  ότι οι εργαζόμενοι είναι περί τα 4.5 εκατομ., δύνανται να συντηρηθούν περί τα 9 εκατομ. μη εργαζόμενοι. Θα πρέπει δε να υπογραμμισθεί ότι αυτός ο λόγος δεν αφορά σε όλους γενικά τους μη εργαζόμενους (π.χ. προστατευόμενα μέλη), αλλά μόνον σε εκείνους οι οποίοι λαμβάνουν μεταβιβαστικές πληρωμές (επιδόματα, συντάξεις κ.λπ.) και μάλιστα σε ύψος ίσο (εξ υποθέσεως) με το μισθό του μέσου εργαζομένου. Η περαιτέρω ανάλυση δείχνει ότι αυτός ο μάλλον εντυπωσιακός λόγος, δηλ. 2/1, δεν οφείλεται στην υψηλή παραγωγική ικανότητα της ελληνικής οικονομίας αλλά, πρωτίστως, στο πολύ χαμηλό επίπεδο του μέσου μισθού της. Διότι βρέθηκε, επίσης, ότι εάν π.χ. στην γερμανική ή στην φινλανδική (όπως και στην ισπανική) οικονομία ίσχυε ο ελληνικός μέσος μισθός, τότε 1 εργαζόμενος θα μπορούσε να συντηρήσει περί τους 20 (!) ή τους 7 (!) μη εργαζόμενους, αντιστοίχως. Αντιστρόφως, εάν στην ελληνική οικονομία ίσχυε ο μέσος γερμανικός μισθός (ο οποίος εκτιμήθηκε σημαντικά υψηλότερος από τον ελληνικό, δηλ. κατά 29%),[2] τότε τα ακαθάριστα κέρδη της θα ήταν αρνητικά (!) και, άρα, το ζήτημα της συντήρησης των μη εργαζομένων δεν θα μπορούσε καν να τεθεί.

4. Συμπεράσματα

Σε αυτή τη βάση μπορούμε να συμπεράνουμε τα ακόλουθα:

(1) Δεν υπάρχουν αμφιβολίες ότι λόγος 2/1, που χαρακτηρίζει, ως δυνατότητα, την ελληνική οικονομία, οφείλεται στο πολύ χαμηλό επίπεδο του μέσου μισθού της (το οποίο θα μειωθεί περαιτέρω, στη βάση των τελευταίων μέτρων μονόπλευρης εισοδηματικής πολιτικής που εξήγγειλε, προσφάτως, η κυβέρνηση).

(2) Επομένως, υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες γύρω από την ύπαρξη της λεγόμενης «κρίσης του ασφαλιστικού συστήματος»: τα όποια προβλήματά του θα πρέπει να θεωρούνται, καταρχήν, ταμειακά ή, αλλιώς, ρευστότητας (εισφοροδιαφυγή, ανασφάλιστη εργασία κ.λπ.). Μάλιστα, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, στην ελληνική οικονομία, ο τρέχων λόγος ανέργων και συνταξιούχων ανά εργαζόμενο είναι της τάξης του 0.63, δηλ. αφενός, αισθητά μικρότερος από 2 και, αφετέρου, απολύτως αντίστοιχος με αυτόν που ισχύει σε άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες (π.χ. Γερμανία, Ισπανία, Φινλανδία, όπου κυμαίνεται ανάμεσα στο 0.57 και το 0.67).

(3) Αυτά τα ταμειακά προβλήματα δεν δικαιολογούν την – εκ νέου –  φημολογούμενη αναδόμηση του ασφαλιστικού συστήματος προς την κατεύθυνση της – μερικής, έστω – ιδιωτικοποίησης.

(4) Ωστόσο, δεν δύναται να αποκλεισθεί, χωρίς πρώτα να διερευνηθεί αναλυτικά, το ενδεχόμενο ορισμένα προβλήματά του να απορρέουν από το ύψος της κατανάλωσης από καθαρά κέρδη ή/και των μη μισθολογικών δαπανών του δημοσίου, ύψη τα οποία θέσαμε ίσα με το μηδέν, προκειμένου να προσδιορίσουμε τα όρια αντοχής του συστήματος. Στην κατά σειρά πρώτη περίπτωση ενδείκνυται η αύξηση της φορολόγησης των ακαθάριστων κερδών, ενώ στη δεύτερη η επανεξέταση της αναγκαιότητας τμήματος αυτών των δαπανών. Το να απορρέουν τα προβλήματα από την υψηλή κατανάλωση των μη εργαζομένων δεν θα πρέπει να θεωρείται πιθανό, δεδομένων των ευτελών (μέσων) συντάξεων και επιδομάτων ανεργίας.

Τέλος, θα ήταν λάθος να υποτιμηθεί (και) ένα «παράπλευρο» εύρημα της μελέτης: πριν από μία δεκαετία, είχα υποστηρίξει (βλ. π.χ. Ο Νέος Διεθνής Καταμερισμός Εργασίας, «Τετράδια της Οικονομίας», 27-28/11/1999, εφημ. «Ημερησία») ότι το κύριο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας, στην «εντός-ΟΝΕ εποχή», έγκειται στο ότι είναι αναγκασμένη να ανταγωνίζεται σε άμεσους (ή, ακριβέστερα, απόλυτους) όρους οικονομίες, οι οποίες είναι πολύ περισσότερο προηγμένες παραγωγικά, πράγμα που θα έχει καταστροφικές επιπτώσεις στην παραγωγική βάση της. Πρόσφατα, ο Μίνωας Ζομπανάκης, σε συνέντευξή του στην εφημ. «Καθημερινή» (14/2/2010), τόνισε: «Τι εννοούν όταν μιλούν περί πτώχευσης; Δεν είμαι από αυτούς που ισχυρίζονται κάτι τέτοιο. Το μεγάλο πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι τόσο το δημοσιονομικό. Έστω και με κόπο θα διορθωθεί. Το πρόβλημα είναι ότι καταστράφηκε η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Σε έναν κόσμο όπου ουσιαστικά δεν υπάρχουν σύνορα, πώς θα ξαναφτιάξουμε μια ανταγωνιστική οικονομία;». Πράγματι, πώς είναι δυνατόν η ελληνική οικονομία να ανταγωνισθεί π.χ. τη γερμανική, της οποίας η μέση ικανότητα παραγωγής πλεονάσματος ανά εργαζόμενο πρέπει να θεωρείται, όπως εκτίμησε η παρούσα μελέτη, περίπου δεκαπλάσια (20/2);


[1] Μία πρώτη, και χωρίς διεθνείς συγκρίσεις, εκδοχή της μελέτης είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: http://library.panteion.gr:8080/dspace/handle/123456789/1071, ενώ η τελική εκδοχή (Μάιος 2010) βρίσκεται στη διεύθυνση: http://mpra.ub.uni-muenchen.de/22661/1/MPRA_paper_22661.pdf

[2] Εκτιμήθηκε, επίσης, ότι η μέση παραγωγικότητα της εργασίας είναι μεγαλύτερη κατά 64% και η μέση παραγωγικότητα του κεφαλαίου είναι μεγαλύτερη κατά 65%.

Από τη δημοκρατία των νάνων στη Νανοδημοκρατία

Standard

«Πρώτα αδιαφορούν. Μετά σε γελοιοποιούν.

Κατόπιν σε φοβούνται. Στο τέλος σε ασπάζονται».

Μαχάτμα Γκάντι

Η φύση έχει εφεύρει πραγματικά εκπληκτικούς τρόπους για να επιλύει τα προβλήματα που αντιμετωπίζει τόσο σε μακροσκοπικό όσο και σε μικροσκοπικό επίπεδο. Είναι πραγματικά θαυμαστό το γεγονός της ζωής και τα προβλήματα που σε βάθος δισεκατομμυρίων χρόνων η φύση έχει επιλύσει για να φτάσει η ζωή και η έμβια νοημοσύνη σε αυτά τα θαυμαστά επίπεδα εξέλιξης.

Είναι, επίσης, πραγματικά εκπληκτικός ο βαθμός της γνώσης και της αποκρυπρογράφησης των μυστικών της φύσης. Από τον Δημόκριτο και την «ατομική του επανάσταση»  και τον Αβογκάντρο φτάσαμε στην νανοτεχνολογία.

Αναφέρομαι στη Νανοδημοκρατία, κατ’ αναλογία, γιατί σε απειροστικά μικρό επίπεδο πρέπει να αναδομήσουμε και να αναεπινοήσουμε αυτό για το οποίο εμείς οι Έλληνες επαιρόμαστε ως εφευρέτες του. Τη Δημοκρατία. Από το πώς μιλάμε και συμπεριφερόμαστε στους συμπολίτες μας και στους πολιτικούς αντιπάλους μας μέχρι τους τρόπους και τις πολιτικές που θα χαράξουμε και που θα σηματοδοτήσουν το μέλλον μας.

Και το μέλλον είναι διαφορετικό.

Προκύπτει από πολλές και μικρές λεπτομέρειες που το «ωχ αδελφέ» με τις καταστροφικές του συνέπειες μας έφερε ως εδώ. Αναφέρομαι εδώ στη δημοκρατία των νάνων. Αυτή η δημοκρατία και αυτή η κοινωνία πρέπει να είναι οραματικά ευγνώμων και ευμνήμων. Να σταματήσει να τιμά το παρελθόν ως προγονοπληξία λες και κατατρυχόμαστε από συμπλεγματικές ενοχές απέναντι στους αρχαίους, αλλά και στους νεότερους έλληνες που έγραψαν ιστορία. Και σήμερα γράφεται ιστορία. Από τα χωράφια του μόχθου μέχρι τα θρανία της γνώσης και από τους πάγκους εργασίας μέχρι τα γραφεία δημόσιων και ιδιωτικών υπαλλήλων και εργαζομένων. Αναμφίβολα βρισκόμαστε σε κομβικό σταυροδρόμι. Ας δούμε το μέλλον ενωμένοι σε μια κοινή πορεία. Αυτοί που ωφελήθηκαν πάντα από τους διχασμούς όποτε και αν έγιναν, είναι αυτοί που πάντα θέτουν εμπόδια σε οραματικές διαδικασίες. Είναι αυτοί που δεν έδωσαν τίποτα σε κανέναν και αξίωσαν τα πάντα από όλους.

Στο πέρασμα του χρόνου έχουν δημιουργηθεί άτυπες δομές ισχύος που σε πλείστες περιπτώσεις έχοντας εμφιλοχωρήσει στα τυπικά δίκτυα ιεραρχίας και εξουσίας (στη δημόσια και ιδιωτική σφαίρα) καθιστούν δυσχερή ή αδύνατη την επίτευξη συλλογικών στόχων.

Σε φυσικό επίπεδο θα αναφερόμασταν σε κύτταρα ξενιστές που θα καθιστούσαν τον οργανισμό που τα «φιλοξενούσε» ανήμπορο να αντιδράσει στην επώαση και στην εξάπλωσή τους. Φαινόμενα όπως η διαφθορά, η αναξιοκρατία, η παραοικονομία έχουν κατορθώσει να δημιουργήσουν ένα πλέγμα σχέσεων ανάμεσα σε πρόσωπα, φορείς, συμπεριφορές που αν και δρουν αυτόνομα χωρίς κάποιο κεντρικό σχεδιασμό ή στόχο, με ένα αυτοοργανούμενο τρόπο έχουν «επιβληθεί» μέχρι σήμερα σε συλλογικό επίπεδο δημιουργώντας αλλοιώσεις και προβλήματα.

Όπως, λοιπόν, οι ξενιστές έχουν αναπτύξει ικανότητες αντοχής και αυτοσυντήρησης με τον ίδιο τρόπο πρέπει να επινοηθούν τρόποι αντιμετώπισής τους. Το «παλιό –κυρίαρχο- παράδειγμα» κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης έχει εξαντλήσει τη δυναμική του. Τα συμπτώματα παθογένειας του είναι οι γενεσιουργές αιτίες της αποδόμησής του.

Αν η κοινωνία επιδιώκει τη συνέχισή τους τότε κανένα πρόβλημα. Ας συνεχίσει η αποδόμηση. Αν η κοινωνία, όμως, – οι συνασπισμοί πολιτών και ελεύθερων ανθρώπων όπως θέλουμε να λεγόμαστε- αποφασίζει διαφορετικά, τότε πρέπει να δράσουμε. Και εδώ είναι μια από τις βασικές πηγές του προβλήματος που πρέπει να επιλύσουμε. Έχουμε αφήσει πολύ καιρό τώρα ανθρώπους που επιδιώκουν το προσωπικό τους συμφέρον και μόνο λόγω πραγματικών ή ιδεατών ικανοτήτων να αποφασίζουν για το σύνολο. Αυτό γίνεται κυρίως μέσα από ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα, όπου δεν υπάρχουν τα απαιτούμενα θεσμικά αντίβαρα στον αυτοπεριορισμό .

Τα φαινόμενα διαπλοκής και διαφθοράς παρουσιάζονται σε διάφορα επίπεδα. Εθνικά και υπερεθνικά. Απλά διαφοροποιείται ο βαθμός έντασης και δημοσιότητας που λαμβάνουν. Φορείς που μέχρι χθες κατηγορήθηκαν για φαλκίδευση οικονομικών καταστάσεων, σήμερα – για παράδειγμα- αξιολογούν την πιστοληπτική ικανότητα και τη φερεγγυότητα της ελληνικής και άλλων οικονομιών.

Χρειαζόμαστε, κατ’ αναλογία, τη δημιουργία και ανάπτυξη λευκοκυτταρικών δημοκρατικών δομών και ενδυνάμωση των υπαρχόντων δημοκρατικών θεσμών.

Αυτό που θα πρέπει να γίνει κατανοητό από τη νέα διοίκηση είναι να μην περιπέσει σε κατάσταση εντροπίας, όπως έπεσε η προηγούμενη σε απίστευτα σύντομο διάστημα.

Όταν δεν υπάρχει αξιολόγηση ουσιαστική και δίκαιη. Όταν μικροκομματικές σκοπιμότητες καταδεικνύουν ποιοι θα προαχθούν, όταν δεν υπάρχει λογοδοσία όλων των θέσεων στους ανωτέρω, τότε θαυμαστό είναι πως στέκει ακόμη αυτή η κρατική μηχανή.

Χρειάζεται θάρρος και σαρωτικές τομές. Όχι στους κομματικά αντίθετους. Αλλά σε αυτούς που αντιτίθενται σθεναρά στη δημιουργία ενός κράτους υπηρέτη του δημοσίου συμφέροντος (αυτοί ειλικρινά υπάρχουν παντού).

Αξιώνουμε ένα κράτος που ο πολίτης και ο φορολογούμενος θα αντιμετωπίζονται, όχι ως εκ προοιμίου οχλούντες (τη νιρβάνα κάποιων)  ή ύποπτοι φοροδιαφυγής, αλλά ως συμμέτοχοι και αρωγοί στην προσπάθεια νοικοκυρέματος αυτής της χώρας και δίκαιοι κριτές του έργου που επιτελείται.

Αναφέρθηκα στη νανοδημοκρατία γιατί οι εφαρμογές της νανοτεχνολογίας διαμορφώνουν ήδη το μέλλον μας την κοινωνία και την οικονομία μας. Το αύριο είναι ήδη παρόν.

Ας κουράσουμε λίγο το μυαλό μας και ας δημιουργήσουμε εκείνα τα ανθεκτικά μιμίδια που θα πολεμήσουν την αποσάθρωση, τη μιζέρια και την κοινοτυπία. Να σκεφτούμε δημιουργικά, με αυτεπίγνωση και συνείδηση ότι αποδομώντας ή ανεχόμενοι την αποδόμηση δημοκρατικών δομών συνύπαρξης και ελευθερίας δημιουργούνται οι  προϋποθέσεις εγκαθίδρυσης μιας φοβικής κοινωνίας, όπου μας φταίνε για όλα οι άλλοι (οι μετανάστες, οι αστυνομικοί, ο γείτονας, οι ξένοι εταίροι) και ποτέ εμείς.

Σημείωση: στην ιστοδιεύθυνση:  ftp://ftp.cordis.europa.eu/pub/nanotechnology/docs/nano_brochure_el.pdf μπορείτε να δείτε μια συνοπτική περιγραφή της ιστορίας και των εφαρμογών της νανοτεχνολογίας.